Βρύσες~Νερόμυλοι

Μεγάλη Βρύση χωριού Μαγουλά- Great Fountain of Magoula

Ένα από τα γνωστότερα σημεία του χωριού Μαγουλά είναι η Μεγάλη Βρύση όπου αποτελεί πηγή ζωής για τον τόπο και σημείο συνάντησης των ανθρώπων. Η βρύση αυτή είναι προσβάσιμη είτε ξεκινώντας με τα πόδια από τον Άγιο Σπυρίδωνα είτε με αυτοκίνητο ακολουθώντας τον ανηφορικό δρόμο που βρίσκεται απέναντι από τη ταβέρνα του χωριού "Dionyssos".



Η τελική μορφή της δημιουργήθηκε σταδιακά ξεκινώντας από τα μέσα του 19ου αιώνα. Στη θέση της βρύσης υπήρχε, αρχικά μία πηγή της οποίας το νερό θεωρούνταν αρίστης ποιότητας καθώς όπως αναφέρει η τοπική παράδοση, ο τότε Τούρκος διοικητής της περιοχής, Χανιαλής είχε κτίσει τη θερινή κατοικία του κοντά της και έβαζε τους χριστιανούς να μεταφέρουν το νερό στο σπίτι του στο Ηράκλειο. Λόγω της διαμονής του εκεί, το μέρος λεγόταν στου Χανιαλή τη βρύση, ωστόσο η ονομασία μετέπειτα θα αλλάξει στην τωρινή Μεγάλη Βρύση.

Το χτίσιμό της ξεκίνησε λίγα χρόνια μετά την επανάσταση του Λασιθίου κατά των Τούρκων και ολοκληρώθηκε, όπως αναγράφει ο σταυρός το 1879. Οι κάτοικοι του χωριού εκτός από την εξωτερική εμφάνιση της βρύσης, δούλεψαν και στο εσωτερικό του βράχου μέσα της λαξεύοντας διόδους για να οδηγήσουν το νερό έξω. Από παλιές ιστορίες αναφέρεται ότι οι περισσότερες γιορτές του χωριού γίνονταν εκεί. Περισσότερες λεπτομέρειες για το έργο αυτό, όμως δεν υπάρχουν καθώς το αρχείο εκείνης της περιόδου στο Λασίθι έχει καταστραφεί.

 

Στις αρχές του 20ου αιώνα προστέθηκαν στη βρύση οι δυο στέρνες, οι οποίες είχαν πλύστρες και ένα κανάλι με νερό γύρω τους. Εκεί πήγαιναν όλες οι γυναίκες του χωριού και καθάριζαν τα ρούχα τους αλλά αργότερα οι πλύστρες αφαιρέθηκαν.

Η Μεγάλη Βρύση σήμερα

Η δεύτερη πηγή του Μαγουλά θα αποτελέσει μετέπειτα τη Βρυσοπούλα, μια μικρότερη βρύση από την πρώτη. Το κτίσμα της Βρυσοπούλας προϋπήρχε από τις αρχές του 20ου αιώνα αλλά παραμένει άγνωστο το πότε ακριβώς πρωτοκτίστηκε. Η σημερινή του μορφή αποτελεί μετεξέλιξη της πρώτης Βρυσοπούλας. Η βρύση αυτή βρίσκεται πιο πάνω από τη Μεγάλη Βρύση και είναι προσβάσιμη από τον ανηφορικό δρόμο με αυτοκίνητο ή με τα πόδια μέσα από το χωριό.

Μαζί με τις δύο βρύσες, χτίστηκαν και δυο νερόμυλοι στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο πρώτος (μη προσβάσιμος) βρίσκεται κάτω από τη Μεγάλη Βρύση και ο δεύτερος νερόμυλος βρίσκεται ακόμα πιο νότια μέσα σε ένα μικρό άλσος που οδηγεί στον κάμπο. Η λειτουργία των νερόμυλων στηριζόταν στο νερό εκείνης της βρύσης.